سندروم خشکی چشم در گربهها که با نام علمی کراتوکونژکتیویت سیکا (Keratoconjunctivitis Sicca یا KCS) شناخته میشه، یک بیماری هستش که در اثر کاهش تولید اشک ایجاد شده و منجر به التهاب لایه خارجی چشم (قرنیه) و بافتهای اطرافش میشه.
اشک برای مرطوب نگه داشتن قرنیه و پاکسازی ذرات و آلودگیها از سطح چشم ضروریه.
غده اشکی گربه (که در قسمت بالایی و خارجی چشم قرار داره) و غده پلک سوم، لایهای از اشک تولید میکنن که ترکیبی از موکوس، آب و چربیهاست.
در بیماری سندروم خشکی چشم در گربه، توانایی این غدد برای تولید مقدار کافی اشک کاهش پیدا میکنه و در نتیجه خشکی مزمن چشم ایجاد میشه.
علائم سندرم خشکی چشم در گربهها
برخی از علائم سندروم خشکی چشم در گربهها عبارتند از:

- پلک زدن بیش از حد
- نیمهباز نگه داشتن چشمها به دلیل درد و ناراحتی
- ترشحات چشمی؛ معمولاً به رنگ سفید کدر، زرد یا سبز
- قرمزی لایه خارجی چشم به دلیل التهاب عروق خونی
- تورم ملتحمه (Conjunctiva)، بافتی که سطح چشم و قسمت داخلی پلکها رو میپوشونه
- بیرونزدگی یا بالا آمدن پلک سوم
- ایجاد اسکار یا کدورت در قرنیه
- کدر و مات شدن ظاهر چشمها
- اختلال بینایی یا نابینایی (در موارد شدید که اسکار قرنیه گسترده باشه)
علل سندرم خشکی چشم در گربهها
علت خشکی مزمن چشم در گربهها میتونه به بیماریهای زمینهای مختلف یا حوادث آسیبزایی بستگی داشته باشه که روی چشم گربه تأثیر گذاشتن.
شایعترین علل سندرم خشکی چشم در گربهها عبارتند از:
- عفونتهای ویروسی، مثل ویروس هرپس گربهسانان
- بیماریهای ایمنی که به غدد تولیدکننده اشک آسیب میرسونن
- عفونتهای باکتریایی مثل کلامیدیا
- بیهوشی که ممکنه به طور موقت عملکرد تولید اشک رو کاهش بده
- مصرف برخی داروها
- اختلال در سیستم عصبی مرکزی ناشی از ضربه به سر، تومور مغزی یا بیماری گوش داخلی (این مورد در گربهها نادره)
- جراحیهایی که در اونها پلک سوم برداشته شده یا آسیب دیده
- برخورد مستقیم پرتوهای رادیوگرافی یا پرتودرمانی با چشم
دامپزشکان چگونه سندرم خشکی گربهها رو تشخیص میدن؟
دامپزشک ابتدا معاینه فیزیکی گربه رو انجام میده که شامل بررسی دقیق چشمها هم میشه. هنگام مراجعه، مهمه که سابقه علائم و هر گونه اتفاقی رو که ممکنه منجر به خشکی چشم شده باشه، با دامپزشک در میون بگذارین.
تشخیص سندرم خشکی چشم در مراحل اولیه، تنها بر اساس معاینه فیزیکی میتونه دشوار باشه. این بیماری ممکنه علائمی مشابه سایر مشکلات چشمی، مثل التهاب ملتحمه یا التهاب بافتهای چشم داشته باشه. به همین دلیل، در مراحل اولیه تشخیص، گاهی درمان با در نظر گرفتن این بیماریها آغاز میشه.

با این حال، اگر علائم ادامه پیدا کنن و کاهش ترشحات بینی هم مشاهده شه، دامپزشک میزان تولید اشک رو با آزمایشی به نام تست شیرمر اشک (Schirmer Tear Test یا STT) اندازهگیری میکنه.
در این آزمایش، یک نوار کاغذی مخصوص داخل پلک پایینی گربه قرار داده میشه و سپس میزان مایعی که توسط کاغذ جذب شده، اندازهگیری میشه.
همچنین ممکنه برای بررسی رشد بیش از حد باکتریها روی سطح خارجی چشم، از ترشحات اشکی نمونهبرداری و کشت باکتریایی انجام شه؛ چون عفونتهای ثانویه در موارد شدید خشکی چشم شایع هستن.
تست رنگآمیزی فلورسئین (Fluorescein Stain) یا رنگآمیزی قرنیه هم معمولاً برای شناسایی زخمهای قرنیه انجام میشه. این آزمایش با استفاده از یک ابزار تخصصی چشمپزشکی و نور آبی در اتاق تاریک صورت میگیره.
سایر آزمایشها و اقدامات تشخیصی احتمالی عبارتند از:
- اندازهگیری فشار داخل چشم: برای بررسی احتمال وجود گلوکوم (آبسیاه)
- معاینه مجاری اشکی
- شستوشوی مجاری اشکی: برای اطمینان از تخلیه طبیعی اشک از طریق مجاری منتهی به سوراخهای بینی
درمان سندرم خشکی چشم در گربهها
هدف از درمان سندرم خشکی چشم، تحریک تولید اشک و جایگزین کردن لایه اشکی هستش که از قرنیه در برابر آسیب محافظت میکنه.
سه داروی رایج برای کمک به درمان این بیماری عبارتند از:
۱. سیکلوسپورین
این دارو که با نام تجاری هم شناخته میشه، در انسان برای پیشگیری از پسزدن عضو پیوندی استفاده میشه و در گربهها هم برای درمان برخی بیماریهای مرتبط با سیستم ایمنی کاربرد داره.
استفاده از این دارو به شکل قطره یا پماد چشمی، فعالیت ایمنی مخرب علیه غدد اشکی رو سرکوب کرده و به بهبود تولید اشک کمک میکنه.
سیکلوسپورین به عنوان درمان اصلی سندرم خشکی چشم در گربهها در نظر گرفته میشه.
۲. تاکرولیموس
این دارو هم روی سیستم ایمنی تأثیر میذاره و معمولاً در مواردی تجویز میشه که گربه به سیکلوسپورین پاسخ مناسبی نمیده یا پاسخ درمانی ضعیفی داره.
۳. پیلوکارپین
این دارو که روی سیستم عصبی اثر میذاره، میتونه تو درمان مواردی از خشکی چشم که منشأ عصبی دارن، مفید باشه.
سایر روشهای درمانی که ممکنه دامپزشک پیشنهاد کنه عبارتند از:
محلولهای اشک مصنوعی: این محلولها معمولاً در کنار داروهای تحریککننده تولید اشک، مثل سیکلوسپورین یا تاکرولیموس، برای جایگزینی لایه اشکی استفاده میشن. بسته به شدت بیماری، ممکنه هر ۲ تا ۶ ساعت یکبار تجویز شخ. محلولهای اشک مصنوعی رو میشه بدون نسخه از بیشتر داروخانهها تهیه کرد.
آنتیبیوتیکها یا داروهای ضدالتهاب موضعی: در صورت مشاهده عفونت یا التهاب طی معاینه و آزمایشهای تشخیصی، از این داروها برای کنترل مشکل زمینهای استفاده میشه.
تمیز کردن ملایم چشمها: پاک کردن چشمها چند بار در روز با یک پارچه تمیز و مرطوب با آب گرم میتونه به تسکین گربه کمک کنه و احتمالاً در تحریک تولید لایه اشکی هم مؤثر باشه.
جراحی انتقال مجرای پاروتید
این جراحی که معمولاً توسط متخصص چشمپزشکی دامپزشکی یا دامپزشکی با مهارت کافی در انجام این عمل ظریف صورت میگیره، مسیر مجاری غدد تولیدکننده بزاق رو تغییر میده تا بزاق به جای اشک به سطح چشم منتقل شه.
این روش با خطر قابلتوجهی از عوارض همراهه؛ بنابراین تنها زمانی باید انجام شه که سایر روشهای درمانی نتیجهبخش نبوده باشن.
بزاق میتونه باعث تحریک قرنیه شه و برخی گربهها پس از جراحی احساس ناراحتی میکنن و همچنان به درمان دارویی نیاز دارن.
دامپزشک با توجه به تشخیص و شرایط گربه، مناسبترین روش درمانی رو تعیین خواهد کرد.
مدیریت و مراقبت از گربه مبتلا به سندرم خشکی چشم
ممکنه پس از شروع درمانهای تحریککننده تولید اشک، لازم باشه هر ۳ تا ۴ هفته یکبار برای معاینه مجدد به دامپزشک مراجعه کنین.
با بهبود تولید اشک، توصیه میشه تا زمان تثبیت علائم بالینی، هر ۲ تا ۴ ماه یکبار معاینات پیگیری انجام شن. پس از اون هک مراجعه تقریباً هر ۶ ماه یکبار توصیه میشه.

افزایش تولید اشک ممکنه بلافاصله پس از شروع مصرف داروهای تحریککننده تولید اشک اتفاق بیفته؛ با این حال، در برخی گربهها چند هفته زمان لازمه تا اثر درمان ظاهر شه.
بیماریهای مرتبط با سیستم ایمنی معمولاً به درمان مادامالعمر نیاز دارن؛ اما در سایر انواع خشکی چشم، ممکنه این عارضه موقتی باشه و درمان تنها تا زمان بازگشت تولید اشک به حالت طبیعی ادامه پیدا کنه.
پیشآگهی سندرم خشکی چشم در بیشتر گربهها خوب هستش. اغلب گربهها با پیگیری منظم و رعایت دقیق برنامه درمانی میتونن زندگی شاد و راحتی داشته باشن.
با این حال، اگر بیماری در مراحل پیشرفته تشخیص داده شه و اسکار قرنیه ایجاد شده باشه، ممکنه گربه پاسخ مناسبی به درمان نده یا بیناییش رو به دست نیاره. پس از ایجاد اسکار قرنیه، روش مؤثری برای برطرف کردن کامل اون وجود نداره.
برای افزایش احتمال موفقیت درمان، رعایت دقیق برنامه درمانی تعیینشده توسط دامپزشک اهمیت زیادی داره.
سوالات متداول درباره سندرم خشکی چشم در گربهها
برخی از سوالات متداول راجب سندروم خشکی چشم در گربهها عبارتند از:
آیا برخی گربهها بیشتر از سایرین مستعد ابتلا به خشکی چشم هستن؟
تاکنون هیچ نژاد گربهای بهطور قطعی بهعنوان نژاد مستعدتر برای ابتلا به سندرم خشکی چشم شناخته نشده . بااینحال، گربههای برمهای (Burmese) بیشتر مستعد افتادگی پلک سوم یا چشم گیلاسی (Cherry Eye) هستن و در صورت انجام جراحی اصلاحی نامناسب، ممکنه به سندرم خشکی چشم مبتلا شن.
آیا خشکی چشم در گربهها درمان قطعی داره؟
در بیشتر موارد، این بیماری درمان قطعی نداره؛ اما قابلکنترله. برخی گربهها ممکنه به درمان مادامالعمر نیاز داشته باشن.
آیا گربههای مبتلا به سندرم خشکی چشم درد دارن؟
به نظر میرسه گربهها در مقایسه با سگها برای پلک زدن راحت، به لایه اشکی کمتری نیاز دارن. با این حال، در موارد مزمن و شدید، این بیماری میتونه بسیار دردناک باشه.
این درد معمولاً با علائمی مثل نیمهباز نگه داشتن چشمها، پلک زدن بیش از حد یا مالیدن چشمها مشخص میشه.
آیا میتوان از قطرههای چشمی بدون نسخه برای گربه استفاده کرد؟
محلولهای اشک مصنوعی بدون نسخه گزینه مناسبی برای مرطوب نگه داشتن چشم گربه هستن؛ اما این محلولها تولید اشک رو تحریک نمیکنن.
پیش از استفاده از هرگونه داروی بدون نسخه برای گربه، ضروریه با دامپزشک مشورت کنین.



